Boeken

Een originele uitgave · Audities, het lab van de belichaamde musicus

Mythen & werkelijkheid

Van een geketend lichaam naar levende beweging
Franstalige editie · Marc Papillon Éditions – 2026
Verschijnt binnenkort

Omslag van Mythen & werkelijkheid (Franstalige editie): een violiste tijdens een concert, gezeten achter haar lessenaar. Klik om de omslag te vergroten.

Het boek

Achterflap

Een stevige basis voor je eigen onderzoek

“Sta rechtop.” “Ontspan je schouders.” “Duw je buik uit.” “Laat het gewicht van je arm vallen.” En als niets daarvan helpt: “Studeer meer.”

Elk van die aanwijzingen probeert iets reëels te corrigeren. Maar wanneer ze verstarren tot absolute regels, komen ze je duur te staan: het gebaar verkrampt, het studeren wordt zwaarder en de pijn nestelt zich soms precies daar waar je hem het minst verwachtte.

Dit boek neemt die vastgeroeste ideeën een voor een onder de loep (houding, ontspanning, armgewicht, ademhaling, pijn, studie-uren, herhaling, controle) en confronteert ze met wat de kliniek, de anatomie en het onderzoek naar het aanleren van bewegingen er vandaag over kunnen zeggen. Het zet de pedagogiek niet in het beklaagdenbankje: het verfijnt haar.

Negen Variaties, een Interludium waarin het lichaam eindelijk het woord neemt, en één overtuiging: de ware maat van een praktijk is de mogelijkheid om morgen te blijven zoeken, leren en spelen.

Fragment

Ouverture

De musicus werkt. Hij herhaalt, zoekt, begint opnieuw, en wanneer een passage zich verzet of er pijn opduikt, doet hij wat hem altijd is geleerd: hij studeert meer, controleert meer, probeert zich meer te ontspannen. Ik heb met heel veel musici gewerkt, en ik ben er nauwelijks een tegengekomen die het aan wilskracht ontbrak. Het is bijna nooit inzet die je tekortkomt. En als het probleem nu eens niet in te weinig werk zat, maar in wat je werd opgedragen te oefenen?

Je kent ze wel, die zinnen. Men vroeg je rechtop te staan en op te houden met bewegen, je schouders te ontspannen en je buik uit te duwen; men leerde je het gewicht van je arm te laten vallen en je polsen soepel te houden, en daarna, toen niets daarvan volstond, meer te studeren. Meegekregen in je kindertijd, soms herhaald tegenover je eigen leerlingen, gaan ze van generatie op generatie over zonder dat iemand ze opnieuw bevraagt. Het zijn vergissingen, en het is tijd om ze niet langer door te geven.

Het meest verwarrende is dat deze vergissingen vooruitgang niet verhinderen. Je komt vooruit ondanks hen, minder snel dan je zou willen en ten koste van een aanzienlijke inspanning, en juist die vooruitgang maakt twijfel moeilijk, omdat hij de aanwijzing gelijk lijkt te geven. Het hoofd concludeert dat volhouden volstaat; het lichaam compenseert in stilte, tot de dag waarop het zich laat horen aan het einde van de keten, in de handen of in de lippen.

Mythen ontmantelen lijkt op het eerste gezicht weinig positiefs te hebben. Maar ophouden met doen wat schaadt, levert resultaten op die dat wel zijn.

Ouverture

Inhoud

Het ontbreekt de musicus niet aan wilskracht

Variatie I

De perfecte houding bestaat niet

1.1 “Sta rechtop”: houding als momentopname
1.2 “Hou op met bewegen”: houding als minimale dans

Variatie II

Loslaten is niet opgeven

2.1 Spanning in ere herstellen: de schuifregelaar van de tonus
2.2 “Ontspan je”: rustige geest, veerkrachtig lichaam
2.3 Controle en beheersing

Variatie III

De hand begint vóór de hand

3.1 De schouder, wortel van het gebaar
3.2 Het armgewicht, een illusie
3.3 Stevige pols, ontspannen vingers
3.4 De duim en de vingertop

Variatie IV

De lucht zakt niet naar de buik

4.1 “Duw je buik uit”
4.2 De inademing die geruststelt, de ingehouden adem in ere hersteld
4.3 Het ritme ademen: gezicht, masker, tong, muzikale inzet

Interludium

Het lichaam neemt het woord

Een docent, een musicus, een clinicus… en het lichaam, dat eindelijk ophoudt in stilte te compenseren.

Variatie V

Pijn is geen medaille

5.1 Het signaal en het bewijs
5.2 De carpale tunnel en compressies op meerdere niveaus
5.3 Rust, rekken, opwarmen, sport: de rituelen ontwarren

Variatie VI

Het aantal uren zegt bijna niets

6.1 De mythe van de teller
6.2 De werkelijke belasting
6.3 Een partituur voor het studeren

Variatie VII

Herhalen zonder jezelf te herhalen

7.1 Automatiseren zonder te verstarren
7.2 Variëren, verstoren
7.3 Vijf manieren om jezelf niet te herhalen

Variatie VIII

Het brein gehoorzaamt geen bevelen

8.1 Begrijpen is niet veranderen
8.2 De fout, de traagheid, afleren: drie versies van hetzelfde gebaar

Variatie IX

Focale dystonie

9.1 Wat dystonie niet is
9.2 Wanneer het te goed aangeleerde gebaar niet meer kan veranderen
9.3 Mogelijkheden in stand houden: revalideren, voorkomen

Coda

Lang blijven spelen

Zorg goed voor dit lichaam: het is dat lichaam dat zal spelen.

Verschijning

Mythen & werkelijkheid
Binnenkort verkrijgbaar.
Franstalige editie · Marc Papillon Éditions – 2026