Cello en contrabas

Alles begint met een idee. Misschien wil je in een orkest gaan spelen. Misschien wil je je spel naar een heel nieuw niveau tillen.

Functionele anatomie in het hart van je techniek, ten dienste van de muziek!

Voor musici is en blijft het oor onmiskenbaar het essentiële werktuig. Via het oor geven ze vorm aan het innerlijke lied dat hun klankmodel vormt. Dankzij het oor kunnen ze de kwaliteit beoordelen van wat ze voortbrengen. En het is het oor dat controleert of de oorspronkelijke intentie getrouw wordt weergegeven.

Het is dus een illusie te hopen dat de kwaliteit van een beweging of de perfectie van een houding op zichzelf de schoonheid van een klank of van een vertolking kunnen scheppen. Zonder het oor dat droomt, zonder het oor dat bewaakt, is het lichaam machteloos.

Maar het oor zou het helemaal mis hebben als het zich almachtig waande. Door de kennis van het lichaam en zijn werking te verwaarlozen, ontzeggen musici zich het meest directe middel om hun doel te bereiken. Bovenal lopen ze een groot risico: het werktuig dat ze zo hard nodig hebben voor hun artistieke ambities tijdelijk of zelfs onherstelbaar te beschadigen.

Omdat ik zelf beslissende veranderingen heb doorgevoerd in mijn benadering van de houding en in het begrip van mijn bewegingen, besef ik nu hoe goed ik eraan heb gedaan me te interesseren voor de biomechanica van de musicus en op zoek te gaan naar wie deze vraag bestudeert.

Als cellist, als docent en als dirigent kan ik mijn collega’s en studenten niet genoeg aanraden er op hun beurt hun volle aandacht aan te besteden. Hun intuïtie alleen, of de raad van hun leraren, volstaat niet. Een gefundeerde kennis van wat er voor het lichaam op het spel staat, kan hun problemen besparen die uren oefenen vaak niet oplossen, of soms zelfs verergeren…

Wanneer een beweging deel uitmaakt van een harmonieus proces, heeft ze alle kans om zich te vertalen in een veel grotere efficiëntie op het instrument. Ze brengt dan echte verbeteringen in de klankproductie en maakt virtuositeit veel eenvoudiger, wat leidt tot dat gevoel van gemak dat op het podium zo gezocht wordt en dat ik graag de choreografie van het gemak noem.

Xavier Gagnepain – Cellist en docent

Na het succes van de eerste twee delen van Anatomie van de musicus, gewijd aan de viool en altviool voor het eerste en aan de blaasinstrumenten (trompet, hoorn, trombone, tuba) voor het tweede, werd het derde deel met ongeduld verwacht. Het is gewijd aan de studie van de anatomie en fysiologie, dit keer toegepast op het bespelen van de cello en de contrabas.

Dit boek is het werk van een liefhebber. Marc Papillon houdt van muziek en van de kunsten in het algemeen, en hij houdt van de musici met wie hij al jaren als fysiotherapeut werkt.

Zoals elke liefhebber geeft hij graag door wat hij weet. Dat doet hij op de talrijke congressen waaraan hij actief deelneemt, en via de opleidingen en workshops die hij regelmatig in Frankrijk en in het buitenland geeft. Dit nieuwe boek getuigt van die inzet voor kennisoverdracht en voor onderwijs aan musici. Musici kennen de anatomie van hun instrument tot in de puntjes, de werking ervan, en alle technische finesses waarmee ze er de mooiste klanken, nuances en kleuren uit halen. Maar het eerste instrument van een musicus is zijn eigen lichaam, het lichaam waarmee hij zijn muziekinstrument zal kunnen bespelen (Aristoteles zei dat de hand het instrument der instrumenten is).

En heel vaak kennen musici dit lichaam niet, hoewel het een van hun kostbaarste bezittingen is. Om dit lichaam optimaal te gebruiken, het te beschermen en het niet voortijdig te “verslijten”, zijn kennis van de basis van de anatomie en inzicht in de fysiologie nochtans een noodzaak.

Met dit boek stelt Marc Papillon cellisten en contrabassisten (professionals, amateurs en docenten) in staat de kennis te verwerven die ze nodig hebben om bewegingen op te bouwen die zo ergonomisch mogelijk zijn en de anatomie en fysiologie zoveel mogelijk respecteren. Alleen tegen die prijs, die van de kennis van het lichaam, kunnen de risico’s van speelgerelateerde klachten (tendinopathieën, syndromen door verkeerd gebruik, overbelastingssyndromen en andere beroepsaandoeningen) worden vermeden.

Na de violisten en altviolisten, na de blazers, hebben nu ook cellisten en contrabassisten het geluk te beschikken over een zeer didactisch boek dat hun de kennis aanreikt die essentieel is om de instrumentale beweging te begrijpen. Elk begrip wordt heel helder uitgelegd; tegenover elke pagina tekst staat een zeer duidelijke illustratiepagina die foto en tekening combineert. Therapeuten, en fysiotherapeuten in het bijzonder, zullen in dit boek ook talrijke nuttige sleutels vinden voor de behandeling van hun patiënten-musici.

Laten we hopen dat binnenkort ook andere instrumentalisten van nieuwe delen kunnen genieten!

Yves Le Bellec – Handchirurg

Als improvisator heb ik altijd geprobeerd zo vrij mogelijk te zijn in de muziek die ik speel. Daar heb ik altijd naartoe gewerkt, door mijn muzikale gehoor te ontwikkelen om het van elke blokkade te bevrijden.

Toch werd het me tijdens mijn oefensessies, alleen of met een band, duidelijk dat het oor alleen niet de macht had om mijn muzikale taal te bevrijden. Ook het lichaam had er iets over te zeggen. Dus begon ik het tijdens het spelen te observeren en probeerde ik het te begrijpen.

Waarom waren sommige bewegingen op het instrument moeilijker dan andere, hoewel ik probeerde toe te passen wat mijn leraren me hadden geleerd?

Hoe kon het dat ik een vrij hoog technisch niveau had bereikt, in staat om zeer veeleisende frasen te spelen en/of in snelle tempo’s, terwijl sommige frasen in een zogenaamd toegankelijk register van het instrument moeilijker perfect te spelen waren?

Mijn lichaam bleek essentieel voor mijn waarneming van het tempo, voor de intonatie, voor het uithoudingsvermogen en voor het werk aan de klank.

Ik besefte dat een empirische studie van mijn fysieke gedrag tijdens het spelen niet volstond. Ik had een technisch inzicht nodig in hoe mijn spieren, mijn gewrichten en mijn ademhaling werken… om eindelijk de laatste obstakels weg te nemen naar de vrijheid die ik zoek op dit zo veeleisende instrument!

Étienne Renard – Contrabassist